Prawo do zwrotu nieruchomości

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli ta stała się zbędna, na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje wtedy do starosty. Aby nieruchomość jednak wróciła do poprzednich właścicieli, ci (bądź ich spadkobiercy) muszą oddać zwaloryzowaną kwotę odszkodowania, jaką uzyskali za odebraną nieruchomość, bądź też zwrócić nieruchomość zamienną.

Czytaj również: Zachowek praktyczne rozwiązania

Wszyscy albo nikt

Ze stosowaniem powyższego przepisu nie ma większego problemu, jeśli zajęta nieruchomość stanowiła wyłączną własność jednej osoby. Od razu bowiem wiadomo, kto posiada legitymację czynną do złożenia opisywanego wniosku.

Sytuacja jednak komplikuje się, gdy występuje więcej niż jeden właściciel. Sądy administracyjne z Naczelnym Sądem Administracyjnym na czele wskazują bowiem, że w takiej sytuacji o zwrot muszą wystąpić wszyscy byli współwłaściciele, a jeśli ci nie żyją, ich spadkobiercy. Tym samym brak zgody choćby jednego z nich uniemożliwia realizację uprawnienia przez pozostałych (wyrok NSA, sygn. akt OSK 2145/11, OSK 1949/11, czy wyrok WSA w Warszawie I SA/Wa 1248/12).

Czytaj również: Delegujesz pracowników za granicę? Zadbaj o ich opiekę lekarską!

W ocenie prawników powyższe stanowisko - bezwzględnie zakazujące zwracania udziałów we współwłasności - godzi w ustawę zasadniczą i jest niezgodne z konstytucyjnymi zasadami ochrony własności i praw majątkowych.

Argumenty takie padły też m.in. w skardze konstytucyjnej zarejestrowanej w Trybunale Konstytucyjnym pod sygn. akt SK 26/14, z którą w pełni zgodził się rzecznik praw obywatelskich. „Nakaz łącznego jednoczesnego złożenia wniosku zwrotowego przez wszystkich współwłaścicieli jest o tyle nieuzasadniony, że przed wywłaszczeniem prawa wszystkich współwłaścicieli były wzajemnie niezależne i podlegały samodzielnemu obrotowi" - czytamy w stanowisku RPO.