Styl zakopiański

 Budowane pod koniec XIX wieku miały służyć bogatym turystom którzy ściągali tu tłumnie z Krakowa, Łodzi czy Warszawy. Wśród nich znalazł się między innymi Stanisław Witkiewicz, pomysłodawca i jeden z twórców stylu architektonicznego nazywanego zakopiańskim. 

Czytaj również: Kościół świętego Karola Boromeusza w Wiedniu

Charakterystyka

 Styl Zakopiański obejmował nie tylko budowę domów, ale też wnętrza domów i kościołów, przedmioty codziennego użytku, ubiory czy instrumenty muzyczne. 

 Główne elementy, którymi cechuje się styl zakopiański to wysokie kamienne podmurówki, stosowanie do budowy płazów układanych na zrąb, i skośne dachy, które prócz uroku mają też swoje zastosowanie w sferze warunków atmosferycznych. W górach pogoda może zmienić się w ciągu paru minut.  

 Budynki domów są często dekorowane rytymi w drewnie zdobieniami, a liczne skosy i uskoki urozmaicają bryłę budynku. Dachy dodatkowo są kryte gontem z wysokimi i ozdobnymi kominami.

 Innym charakterystycznym elementem projektowanych wtedy domów była umieszczona pod wysuniętym okapem na południowej elewacji odkryta weranda, nazywana przez górali przyłapem, wsparta na łukach kamiennej podmurówki i małe pokoiki na poddaszu.

 Ogromne tarasy i werandy umieszczone są zazwyczaj od strony ogrodów. Nowy styl architektoniczny zauważony przez Witkiewicza nie tylko zyskał sobie duże uznanie wśród ówczesnej klasy inteligenckiej, ale nawet uznany został za styl narodowy, a propagowanie go stało się niemalże patriotycznym obowiązkiem. Elementy kultury górali zaczęły wtedy przenikać także do twórczości kompozytorów i pisarzy. 

Twórczość Witkiewicza

 Sam Stanisław Witkiewicz, w czasie największej popularności stylu zakopiańskiego, zabrał się za projektowanie kamienno-drewnianych willi. To spod jego ręki wyszła willa Koliba, pod Jedlami, Konstantynówka czy nie istniejąca już willa Łada. Wszystkie obiekty nawiązywały do tradycji sztuki podhalańskiej, a ich wnętrza wypełnione były elementami sztuki stworzonych przez miejscowych rzemieślników. 

 Powstawały również obiekty poza granicami Zakopanego. Witkiewicz znalazł swoich naśladowców w osobach Tadeusza Praussa czy Józefa Kaprusia. Pierwszy został twórcom schroniska nad Morskim Okiem, drugiemu swój wygląd zawdzięcza muzeum Karola Szymanowskiego. Budowle wzorowane na stylu zakopiańskim pojawiły się też w Wiśle, w Łodzi, czy nawet na Litwie (dworzec kolejowy w Syłgudyszkach). 

Podsumowanie 

 Popularność zakopiańskiego stylu zaczęła zamierać jeszcze za życia Witkiewicza. Po jego śmierci natomiast styl, którym udało mu się zafascynować tylu ludzi, powoli zaczął zanikać, aż wreszcie został wyparty przez inne style zarówno w architekturze jak i kulturze.

Czytaj również: Architektura konsekwentnych podziałów