Biznes w pułapce niepewności. Dlaczego polskie firmy boją się inwestować

– Państwo prawa to jest idea, której realizacja jest jeszcze przed nami, choć byliśmy bardzo blisko. Niestety ostatnie lata i sytuacja dzisiaj nie sprzyjają rozwojowi państwa prawa, a to jest zawsze pewien proces. Mamy wiele przeszkód do pokonania, które zostały wcześniej stworzone, ale jeszcze gorsze przeszkody spotykamy obecnie – mówi agencji Newseria prof. dr hab. Andrzej Zoll, prawnik, konstytucjonalista i były rzecznik praw obywatelskich.

– Głos polskich przedsiębiorców, szczególnie tych zjednoczonych w BCC, jest słuchany i dyskutowany. Wraz ze zmianą rządu zmieniła się jakość relacji: jesteśmy zapraszani do ministerstw, na posiedzenia Sejmu, Senatu, dyskutujemy. Jednak brakuje nam cały czas jeszcze bardziej konkretnych efektów tych rozmów – podkreśla dr Jacek Goliszewski, prezes Business Centre Club.

^{prof. dr hab. Andrzej Zoll, prawnik, konstytucjonalista i były rzecznik praw obywatelskich}

Czytaj również: 5. Nowa era przechowywania danych: inteligentne systemy IBM wykrywają ataki w mniej niż minutę

Raport Banku Gospodarstwa Krajowego i Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Inwestycje jako fundament nowego modelu rozwoju Polski” wskazuje, że stabilne otoczenie instytucjonalne i przewidywalność regulacji to czynniki sprzyjające wzrostowi gospodarczemu. W opracowaniu podkreślono, że warunki funkcjonowania firm są silnie powiązane z jakością otoczenia regulacyjnego. Z perspektywy przedsiębiorstw istotne znaczenie ma m.in. sprawność wymiaru sprawiedliwości, w tym czas rozstrzygania sporów gospodarczych.

– Czekanie kilka lat na rozstrzygnięcie jakiegoś sporu albo problemu prawnego to czynnik, który stawia gospodarkę w bardzo trudnej sytuacji – ocenia prof. Andrzej Zoll. – Wpływ stanu prawnego na działalność gospodarczą jest bardzo silny. Osoba, która zajmuje się tworzeniem dobra materialnego, która jest przedsiębiorcą, funkcjonuje w gospodarce, musi mieć stabilne prawo, dobrze zorganizowane państwo, władzę wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą.

Raport PIE „Aktywność inwestycyjna polskich firm” podaje, że przedsiębiorcy zmagają się z częstymi zmianami przepisów, interpretacji podatkowych czy nowymi obowiązkami sprawozdawczymi, które nie tylko zwiększają niepewność, ale też obciążają ich dodatkowym ryzykiem i kosztami. Ryzyko ustawodawcze utrudnia firmom podejmowanie decyzji o długofalowym znaczeniu, w tym decyzji inwestycyjnych. Zjawisko to jest szczególnie odczuwalne w przypadku przedsiębiorstw realizujących projekty o długim horyzoncie planowania.

– Jest wiele momentów, w których osoba prowadząca działalność gospodarczą czuje się niepewnie właśnie ze względu na stan prawa i jego niestabilność, bo to oznacza niebezpieczeństwo zmiany dotychczasowych zasad – podkreśla były rzecznik praw obywatelskich.

W badaniu SW Research, przeprowadzonym w 2024 roku na zlecenie „Wprost” w partnerstwie ze Szkołą Główną Handlową, Fundacją Pomyśl o Przyszłości oraz Radą Polskich Przedsiębiorców Globalnych, ponad 45 proc. respondentów określiło relacje państwa i biznesu jako średnie, a 28 proc. jako kiepskie lub bardzo złe. Jedynie 18 proc. badanych oceniło je pozytywnie. Co ciekawe, nieco inaczej te relacje ocenili sami przedsiębiorcy: ponad 40 proc. określiło je jako bardzo dobre lub dobre, 32 proc. – jako średnie, a 28 proc. – jako kiepskie i bardzo kiepskie.

– Pomimo że awansowaliśmy do grona 20 największych gospodarek świata i mamy dobry wzrost gospodarczy, otoczenie cały czas wymaga usprawnienia pod kątem przedsiębiorców. Pierwsza sprawa to są ceny energii – jedne z najwyższych w Europie, które automatycznie się przekładają na wyższe koszty naszych produktów i usług, pogarszając konkurencyjność polskich przedsiębiorców. Druga sprawa to bardzo skomplikowany system podatkowy. Apelowaliśmy na spotkaniu z ministrem Andrzejem Domańskim o wdrożenie spójnego, przejrzystego i prostego systemu podatkowego – wymienia dr Jacek Goliszewski.

W rankingu konkurencyjności systemów podatkowych 2025 (International Tax Competitiveness Index 2025), opracowanym przez amerykańską organizację Tax Foundation, Polska znalazła się w dolnej części zestawienia, zajmując 35. miejsce spośród 38 państw OECD. Rok wcześniej zajmowaliśmy 31. pozycję. Wynik naszego kraju jest relatywnie niski w porównaniu do innych państw rozwiniętych.

Na bariery rozwojowe przedsiębiorstw wpływa również sytuacja na rynku pracy. Niski poziom bezrobocia, który z perspektywy makroekonomicznej uznawany jest za zjawisko korzystne, dla wielu firm oznacza rosnące trudności w pozyskiwaniu pracowników.

– Bezrobocie u nas jest bardzo niskie, ale problemem jest to, że zaczyna brakować rąk do pracy, w związku z czym tworzy się luka ilościowa, ale również luka jakościowa, bo brakuje pracowników w określonych zawodach – ocenia prezes BCC.

Rosnące koszty działalności oraz ograniczenia kadrowe zwiększają znaczenie inwestycji w nowe technologie. Automatyzacja procesów, robotyzacja oraz rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji są wskazywane jako narzędzia pozwalające ograniczać presję kosztową oraz poprawiać efektywność działalności.

– W inwestycjach w nowe technologie, nie tylko te kosztowo- i energooszczędne, ale również te oparte na sztucznej inteligencji, jak automatyka, robotyka, przemysł 5.0 i analityka predykcyjna, potrzebne jest wsparcie państwa – przygotowanie ulg podatkowych, inwestycyjnych, jak również wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw, które nie mają środków na inwestycje w te obszary – podkreśla dr Jacek Goliszewski.

Raport BGK i PIE wskazuje, że zwiększenie aktywności inwestycyjnej przedsiębiorstw pozostaje jednym z kluczowych warunków utrzymania konkurencyjności gospodarki. Zdolność firm do realizacji projektów rozwojowych zależy nie tylko od sytuacji rynkowej, ale także od stabilności regulacyjnej, kosztów działalności oraz dostępu do kapitału.

Prof. Andrzej Zoll został tegorocznym laureatem Nagrody Specjalnej BCC wręczonej podczas Wielkiej Gali Liderów Polskiego Biznesu. Jak podkreśliła kapituła, to nagroda za wybitne zasługi w budowaniu fundamentów demokratycznego państwa prawa, obronę praworządności, praw człowieka i niezależności instytucji państwowych oraz działalność naukową i społeczną.

– Z Markiem Goliszewskim, twórcą i wieloletnim prezesem Business Centre Club, wspólnie działaliśmy na rzecz budowania społeczeństwa obywatelskiego. Zgadzaliśmy się co do idei społeczeństwa obywatelskiego, w związku z tym wiele rzeczy razem zrobiliśmy – mówi laureat.

W tym roku Nagrodę Specjalną BCC otrzymał także Alexander Stubb, prezydent Republiki Finlandii, w uznaniu konsekwentnego przywództwa na rzecz bezpieczeństwa europejskiego i transatlantyckiego, zaangażowania w umacnianie NATO oraz budowanie relacji opartych na partnerstwie i solidarności z Polską.

Czytaj również: Efektywność kontra przeciążenie. Dlaczego technologia jednocześnie pomaga i szkodzi pracownikom

Gala była jednocześnie zwieńczeniem konkursu Lider Polskiego Biznesu, w ramach którego Business Centre Club wyróżnia przedsiębiorstwa osiągające ponadprzeciętne wyniki ekonomiczne oraz realizujące strategie rozwojowe. Nagrody przyznawane są firmom, które utrzymują stabilną pozycję rynkową oraz konsekwentnie rozwijają działalność. Złotymi Statuetkami Lidera Polskiego Biznesu nagrodzono 10 firm. Kolejnych osiem przedsiębiorstw otrzymało Platynowe Statuetki (wręczane po raz trzeci w historii), a odpowiednio 15 i 14 – Diamenty do Złotej oraz do Platynowej Statuetki.

– To podziękowanie za sukces, ciężką i wytrwałą pracę, ale również wizytówka dla firmy, sygnał dla jej partnerów, odbiorców, dostawców, instytucji finansowych, dla obecnych i przyszłych pracowników, że właśnie z tą nagrodzoną firmą warto robić biznes – podkreśla dr Jacek Goliszewski.