Pierwiosnek lekarski (Primula veris)

Ten wdzięczny kwiat – zwany też powszechnie prymulką – należy do rodziny pierwiosnkowatych. Zarówno polska, jak i łacińska nazwa rośliny nawiązują do tego, że prymulka jest jednym z pierwszych zwiastunów wiosny – kwitnie od marca do maja. Pierwiosnik często spotkać można na łąkach i w rzadkich lasach liściastych, w Polsce występuje głównie na niżu i w dolnych partiach gór. Leczniczą moc mają przede wszystkim korzenie, w mniejszym stopniu kwiaty pierwiosnka. Obie części rośliny zawierają wykrztuśne saponiny, rozrzedzające wydzielinę oskrzeli, dzięki czemu ułatwiają jej odkrztuszanie. Napar z kwiatów pomaga przy chorobach dróg oddechowych i przeziębieniach, stanowi ponadto delikatny, ale skuteczny środek uspokajający i nasenny.

Ponieważ prymulki są pod częściową ochroną gatunkową, korzeń można pozyskiwać tylko z upraw lub kupować w aptece. Z krótkiego, mocnego kłącza wyrasta rozeta podłużnych lub jajowatych liści, często zwiniętych na brzegach. Ze środka rozety wznosi się łodyga kwiatowa wysokości ok. 15 cm, z baldaszkiem złozonym z 5 – 12 kwiatów. Kielich kwiatowy jest bladozielony i kanciasty, korona żółta z intensywnie złotożółtym środkiem. Roślina preferuje ziemię obfitą w próchnicę i wymaga dużo wilgoci, dlatego też trzeba ją często podlewać. Dobrze rośnie w pobliżu oczek wodnych. W zalezności od okresu kwitnienia kwiaty zbiera się od marca do początku maja. Należy szybko je wysuszyć, tak by zachowywały kolor.

Można rozłożyć je na papierze i umieścić w ciepłym, przewiewnym miejscu. Korzenie najlepiej jest wykopać z ziemi jesienią lub wiosną, krótko przed rozkwitnięciem. Następnie należy wyczyścić je dokładnie wodą, zawiesić na sznurku i pozostawić do wyschnięcia. Suszone kwiaty i korzenie przetwarza się na herbatkę, która pomaga przede wszystkim przy uporczywym kaszlu. Napar z kwiatów działa napotnie przy przeziębieniach, antomiast korzenie mają dodatkowo działanie moczopędne. Ze względu na własciwości uspokajające herbata z pierwiosnka może być również stosowana przy nerwicach i bezsenności. Młode , bogate w witaminy listki będą świetnym dodatkiem do sałatek i zup. Świeżymi kwiatami można dekorować potrawy.

Pierwiosnki chorują na grzybiczą chorobę liści, zwaną septoriozą. Na liściach pojawiają się wtedy brązowe plamy,a roślina może szybko więdnąć. Usuń wszystkie chore częsci rosliny i przerwij zbyt gęsto rosnące. Dwa gatunki pierwiosnków nadają się do celów leczniczych.Różnią się one zarówno zapachem i smakiem, jak i okresem kwitnienia. Pierwiosnek wyniosły (Primula elatior) kwitnie od marca do maja, ma słaby zapach i nieprzyjemny, „drapiący” smak. Jako roślina lecznicza dorównuje mającemu mocny słodki zapach pierwiosnkowi lekarskiemu (Primula veris), który kwitnie od kwietnia do maja. Nasiona i sadzonki obu gatunków można kupić w sklepach ogrodniczych.