Wełna mineralna i zdrowie

Od samego początku, kamienne i szklane wełny izolacyjne stały się dwoma najbardziej rozpowszechnionymi na świecie materiałami służącymi do izolacji, pomagającymi właścicielom domów i zakładom przemysłowym ograniczać zużycie energii, zabezpieczać przed ogniem i hałasem a w konsekwencji ograniczać koszty.

Wełna mineralna i szklana trafiły do grupy materiałów historycznie przypisanych w USA do materiałów pochodzenia nienaturalnego, określanych w skrócie MMVF (ang.: man-made vitreous fibers), charakteryzujące się szklistą i niekrystaliczną budową. Zupełnie inną niż bardzo szkodliwy i wycofany z produkcji azbest.

Północnoamerykańskie Stowarzyszenie Materiałów Izolacyjnych (NAIMA) wypełniając swoją misję propagowania idei izolacji opartej o wykorzystanie wełny mineralnej: skalnej i szklanej, wyłożyli ponad 10 mln dolarów na badania w przodujących, niezależnych laboratoriach w USA i Europie. Wniosek płynący z tych badań jest jednoznaczny: nie ma związku pomiędzy kontaktem z wełną szklana i mineralną a rakiem płuc, co niejednokrotnie próbowano podnosić przy porównaniach z systemami dociepleń opartymi na innych materiałach izolacyjnych.

Ekspertyzy przeprowadzone w październiku 2001 roku przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) spowodowały zmianę wcześniejszych (z 1988 roku) ocen wełny mineralnej i szklanej oraz usunięcie ich z listy produktów rakogennych i zakwalifikowanie do Grupy 3. Oznacza to w praktyce, że włókna wełny mineralnej nie są czynnikiem rakogennym. Wszystkie rodzaje materiałów izolacyjnych produkowane z wełny mineralnej są obecnie również umieszczone w tej kwalifikacji. IARC wyraźnie stwierdza w swoim biuletynie: "Od czasu publikacji, przed 15 laty, poprzedniej Monografii IARC poświeconej tym materiałom, nie pojawiły się żadne dowody świadczące o jakimkolwiek ryzyku raka płuc u ludzi pracujących przy produkcji wełny mineralnej lub szklanej, lub jej montażu...". Zaliczenie przez IARC produktów wełnopochodnych do Grupy 3 jest zgodne z opracowaniami publikowanymi przez Amerykańską Narodową Akademią Nauk, która w 2000 roku ogłosiła, że "nie ma żadnego związku pomiędzy włóknami używanymi do produkcji wełny mineralnej i szklanej rakiem płuc lub układu oddechowego a zachorowalnością na raka płuc i układu oddechowego wśród pracowników mających kontakt z tymi materiałami."

Niezależne badania inspirowane przez NAIMA doprowadziły do obalenia kilku mitów związanych z rakiem płuc i włóknami z wełny mineralnej i szklanej, rzekomo wpływającymi negatywnie na układ oddechowy pracowników pracujących przy ich produkcji i montażu. Po pierwsze nie ma żadnego związku pomiędzy rakiem i niezłośliwymi guzami układu oddechowego a czasowym przebywaniem ludzi w pomieszczeniach, w których używana i eksponowana jest wełna mineralna lub szklana. Po drugie - wełna mineralna jest biorozpuszczalna i dlatego rozpuszcza się w płynach ustrojowych szybciej niż inne włókna mające jakikolwiek związek z chorobami człowieka. Po trzecie - miejsca pracy, w których ludzie narażeni są na oddychanie powietrzem z cząstkami włókien wełny mineralnej lub szklanej zawiera mniej niż 1 włókno na 1 cm2 wdychanego powietrza. Po czwarte - poziom zanieczyszczenia powietrza w izolowanych wełną mineralną lub szklaną budynkach nie wykazuje żadnych różnic z powietrzem na zewnątrz tych budynków.

Badania naukowe jednoznacznie pokazują, że wełna mineralna i szklana są bezpieczne w produkcji, montażu i użytkowaniu wszędzie tam, gdzie spełnione są polecane przez producentów zasady użytkowania. Stosowanie podstawowych zasad bezpieczeństwa pracy pozwala również zredukować do minimum powstające okazjonalnie podrażnienia skóry.

Dla przykładu w Niemczech wyróżnia się materiały niebezpieczne ze względu higieny pracy ( TRGS 521 rozdz.5, TGS 500 ), które mogą działać mechanicznie na oczy, skórę i górne drogi oddechowe. Pod tym względem wełna mineralna jest materiałem działającym drażniąco mechanicznie (powoduje swędzenia). Najnowsze badania naukowe ograniczają działanie wełny mineralnej, jako drażniącej pod względem mechanicznym. Przeprowadzone testy na królikach wskazały, że jedynie 20% badanych zwierząt wykazało jakiekolwiek reakcje w postaci podrażnienia skóry. W trakcie wymaganym przez procedury badawcze okresie obserwacji w żadnym z przypadków nie zauważono powstawia pęcherzy. Badania na osobach (test czterogodzinny) potwierdziły wyniki uzyskane na zwierzętach. Porównano działanie wełny szklanej do reakcji jaką wywołuje materiał wzorcowy Na2SO4 x 10 H20 (hydrat siarczanu sodu). Jedynie w 3 na 192 przypadkach zauważono działanie drażniące skórę. Materiał porównywalny (wzorcowy) okazał się bardziej niebezpieczny dla skóry niż wełna mineralna.

W innym badaniu klinicznym potwierdzono brak wpływu wełny mineralnej na wywoływanie chorób dermatologicznych (zmiany egzematyczne skóry). Uczestnicy eksperymentu wykonywali praktyczne czynności, jakie można spotkać na budowie przy obchodzeniu się z wełną (rozpakowywanie, mierzenie, przycinanie, wbudowywanie , demontaż). Badano również alergików, a uczestnicy skarżyli się jedynie na swędzenie skóry. Jedynie u jednej osoby zauważono zaczerwienie na przedramieniu wielkości monety. Następnego dnia nikt nie skarżył się na jakiekolwiek dolegliwości.

Również przyczyn kontaktu chorych z wełną mineralną nie zostały zauważone w historiach choroby bazy danych niemieckich klinik dermatologicznych (29 000 pacjentów). Należy zaznaczyć, że na rynku niemieckim już od 1996 r. obecne są wełny mineralne z włókien, które wg tego kryterium określane są jako wolne od substancji rakotwórczych.

Badania amerykańskie i niemieckie jednoznacznie wskazują na zupełna nieszkodliwość włókien wydzielających się podczas produkcji i montażu wełny mineralnej i szklanej. Osoby szczególnie wrażliwe, podczas montażu wełny mineralnej i szklanej mogą odczuwać dyskomfort w postaci krótkotrwałego swędzenia skóry lub kaszlu. Producenci zalecają używanie kombinezonów okrywających ręce, stosowanie rękawic roboczych i masek chroniących górne drogi oddechowe. Zastosowanie tych prostych i tanich zabezpieczeń pozwala całkowicie wyeliminować te, jedyne, wspomniane wyżej skutki docinania i montowania wełny podczas prac budowlanych. Na pewno nie ma tego typu objawów podczas wielosezonowego użytkowania poddaszy i ścian działowych ocieplonych wełną mineralną lub szklaną.

Dlaczego wełna mineralna jest bezpieczna? Potwierdzają to badania naukowe w wielu krajach, a przede wszystkim bezpieczne, bezproblemowe użytkowanie w milionach domów i biur na całym świecie.