Czy cegły klinkierowe to dobry materiał budowlany? Niepowtarzalne elewacje

Na charakter budynku można wpływać na wiele sposobów. Istotną rolę gra tu nie tylko wybór materiału wykończeniowego, ale także sposób jego ułożenia czy połączenia z innymi materiałami. W przypadku cegieł, duży wpływ na ostateczny wygląd obiektu ma rodzaj zastosowanego wiązania, czyli sposób ułożenia cegieł w murze. Każde wiązanie wyróżnia się właściwym dla niego rysunkiem spoin, tzw. wątkiem.

Pełne spektrum możliwości

W zasadzie można wyróżnić tyle wiązań, ile pomysłów ma projektant. Cegła dzięki swojemu prostokątnemu kształtowi daje praktycznie nieograniczone możliwości kreowania powierzchni muru. Jest jednak co najmniej kilkanaście rodzajów wiązań, które funkcjonują w architekturze pod osobnymi nazwami i są powszechnie rozpoznawalne. Podstawowe różnice pomiędzy poszczególnymi odmianami to wariant ułożenia cegieł – w niektórych wiązaniach widoczne są jedynie wozówki cegieł, czyli boki z dłuższą podstawą; w pozostałych wykorzystuje się także główki, czyli boki węższe.

Wiązania wozówkowe

Wiązania opierające się wyłącznie na wozówkach są łatwiejsze i szybsze do wykonania, dlatego cieszą się dużą popularnością mimo jednostajnego rysunku lica muru w porównaniu do innych wariantów ułożenia cegieł. Wiązania wozówkowe różnią się między sobą sposobem rozmieszczenia cegieł, które mogą być przesunięte o ½ długości (tzw. wiązanie średnie) lub o ¼ długości (tzw. wiązanie dźwigające). Cegły w wiązaniu mogą być zlokalizowane w kolumnie (w pionie) lub np. schodzić ukośnie w dół.

Wiązania główkowe

Wiązania główkowe mają wiele odmian, ponieważ murowanie cegieł tak, by na zewnątrz była widoczna jej główka, można zrealizować na wiele sposobów. Stosunkowo popularne są wiązania dzikie, czyli nieregularne rozmieszczenie główek w płaszczyźnie muru. Na 1 m2 przypada zwykle ok. 5 główek. Inaczej jest w przypadku wiązań flamandzkich czy kowadełkowych. Te wywiedzione z flamandzkiej architektury polegają na naprzemiennym układaniu cegieł stroną wozówkową i główkową, dzięki czemu powstaje swoista szachownica. Wiązanie kowadełkowe jest prawie identyczne, ale zamiast jednej wozówki między główkami układane są dwie.

Pewne podobieństwo można także zauważyć w wiązaniu holenderskim, gdzie w jednym rzędzie wykorzystuje się naprzemiennie krótszą i dłuższą stronę cegły, natomiast w rzędzie poniżejstosuje się same główki. Z kolei wiązanie gotyckie, zwane też polskim, opiera się na murowaniu główek w kolumnie, przy czym każda główka jest przesunięta o połowę długości względem cegieł w rzędzie nad i pod nią. Zaletą tego wiązania jest estetyczny rysunek powierzchni licowej, wadą - trudniejsza praca murarza. Jeśli między główkami zamiast jednej wozówki wmuruje się dwie, z wiązania gotyckiego powstanie wiązanie śląskie.

To, jaką różnicę w wyglądzie muru może wywołać rodzaj zastosowanego wiązania dobrze widać na przykładzie wiązania główkowego i blokowego. To pierwsze polega na wymurowaniu całej powierzchni wyłącznie główkami cegieł – elewacja sprawia wtedy wrażenie mozaiki drobnych kwadratów. Zupełnie inaczej prezentuje się płaszczyzna ściany w przypadku wiązania blokowego, które w dużej mierze polega na murowaniu stroną wozówkową - główką pojawia się tylko co ok. 4 cegły.

Wiązania krzyżowe i inne propozycje

Wiązania krzyżowe polegają na naprzemiennym ułożeniu główek i wozówek cegieł w taki sposób, że powstaje kształt podobny do krzyża, stąd ich nazwa. Może być to wzór powtórzony na całej wysokości muru, jeden pod drugim, albo np. pojedynczy „krzyż” rozmieszczony w odstępach. Nie ma tu w zasadzie żadnych ograniczeń. Jeszcze ciekawiej prezentują się rozwiązania niestandardowe, do których zalicza się m.in. wymurowanie części cegieł na płasko, w tradycyjny sposób, a pozostałych prostopadle do nich – tak, że część cegły wystaje na zewnątrz powierzchni muru, tworząc swoiste „kolce”. Te oryginalne wiązania spotkać można np. nad oknami lub nawet na większości powierzchni elewacji. Inna możliwość układania klinkieru, tworząca wyjątkowy efekt końcowy, to ustawienie cegieł w pionie, czyli całkowite zerwanie z klasyczną zasadą murowania prostopadłościanów z gliny. Taki zabieg wykorzystano m.in. na elewacji Centrum Wymiaru Sprawiedliwości w Debreczynie na Węgrzech, gdzie zastosowana cegła licowa Röben FEHNBRAND jest na prawie całej elewacji ustawiona w orientacji pionowej. Dzięki oryginalnemu wiązaniu oraz nieregularnej strukturze tej ręcznie formowanej cegły efekt końcowy jest naprawdę wyjątkowy.