Najbardziej ekologiczne ogrzewanie

Budynek mieszkalny oddziaływuje na środowisko w całym okresie swojego istnienia. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Michigan w USA w 1998 r. wykazały, że dla budynku tradycyjnego nakład energetyczny na budowę to tylko ok. 6% całości energii zużywanej dla potrzeb budynku (przy założeniu 50-letniego okresu eksploatacji). Dla budynku energooszczędnego ilość energii zużywanej w procesie budowy była nieznacznie wyższa, ale dzięki niższemu zapotrzebowaniu na energię w czasie eksploatacji wyniosła aż 16% całości.

Nic w tym dziwnego. Wytworzenie 1 tony dachówek ceramicznych wiąże się z emisją dwutlenku węgla w ilości rzędu 150-200 kg. Jednocześnie spalenie 1 tony węgla kamiennego to ok. 2 tony CO2. W naszym klimacie zdecydowanie najwięcej energii budynki potrzebują do ogrzewania, dlatego wybór ekologicznego systemu grzewczego ma największe znaczenie.

Ekologiczny, czyli jaki?

Zastanówmy się na początek, co to znaczy, że system grzewczy jest ekologiczny?

Gdybym to ja miał zdefiniować to pojęcie, powiedziałbym, że ekologiczny system grzewczy to ten, który:

• nie przyczynia się do zanieczyszczenia środowiska w miejscu eksploatacji (czyli w okolicy domu -- czyli nie ma dymiącego komina),
• nie obciąża środowiska w innym miejscu (np. w elektrowni lub ciepłowni),
• nie jest oparty na paliwach kopalnych, czyli węglu, gazie ziemnym lub ropie naftowej.

W polskich warunkach klimatycznych bardzo trudno o taki system. Wydaje mi się, że tylko jeden spełnia te warunki: mam tu na myśli nowoczesne ogrzewanie z kotłem na drewno, lub odpady z rolnictwa.  

Drewno jest surowcem odnawialnym. W Polsce pozyskuje się je w sposób zrównoważony, tj. więcej drzew się co roku sadzi, niż wycina. Jednocześnie rosnący popyt na drewno może być zaspokajany przez plantacje roślin energetycznych, np. wierzby, albo tzw. lasy odroślowe. Wprawdzie przy samej uprawie drzew i ich ścinaniu zużywa się paliwa kopalne, to jednak ilości te są nieznaczne, jeśli porównać np. z wydobyciem węgla kamiennego.

W pewnym zakresie można uznać biogaz za odnawialne i przyjazne środowisku paliwo. Zwłaszcza wtedy, gdy produkowany jest z biodegradowalnych odpadów, które w przeciwnym wypadku trafiłyby na wysypisko. Tam podlegałyby niekontrolowanemu rozkładowi, przy jednoczesnej emisji gazu wysypiskowego (niemal identycznego pod względem składu do biogazu, a więc o dużej zawartości metanu). Wytwarzanie z nich biogazu pozwala ten metan wychwycić i wykorzystać, co jest istotne także z tego względu, że posiada on wysoki potencjał tworzenia efektu cieplarnianego.

Z całą pewnością najbardziej przyjazne środowisku jest po prostu tzw. ogrzewanie słoneczne. Nie chodzi tu o montaż na dachu domu kolektorów słonecznych, bo te urządzenia wykorzystywane są przede wszystkim do przygotowywania ciepłej wody użytkowej, a nie ogrzewania pomieszczeń. Zresztą ze względu na fakt, że wytwarzane są najczęściej w Chinach, przy niewielkim poszanowaniu dla środowiska, a potem transportowane na drugi koniec świata, trudno uznać, by spełniały powyższe warunki.

Najprostszym sposobem na słoneczne ogrzewanie budynku jest po prostu wpuszczanie dużych ilości energii słonecznej przez okna skierowane na południe. Przy odpowiednio dużej masie akumulującej ciepło w domu oraz niedużym zapotrzebowaniu na ciepło (czyli dobrej izolacji ścian, podłogi i dachu, oraz odzysku ciepła z wentylacji) można w ten sposób dostarczyć dużą cżęść energii potrzebnej do utrzymania w domu temperatury.

Niestety, w polskim klimacie nie ma dość słonecznych dni zimą, by móc w ten sposób zaspokoić całe zapotrzebowanie budynku na ciepło.